Polska wdraża nowe zasady Eurodac. Więcej danych o cudzoziemcach i nowe obowiązki dla służb.

11 czerwca 2026 r. Prezydent podpisał ustawę o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w systemie Eurodac. W dniu 12 czerwca 2026 r. weszły w życie nowe przepisy tworzące podstawę prawną do funkcjonowania w Polsce zmodernizowanej unijnej bazy danych wykorzystywanej w polityce migracyjnej i azylowej. Zmiany są elementem wdrażania unijnego Paktu o Migracji i Azylu i mają usprawnić identyfikację cudzoziemców przemieszczających się między państwami członkowskimi.

Eurodac to jeden z najważniejszych systemów informacyjnych wykorzystywanych przez państwa Unii Europejskiej w obszarze migracji. Służy do gromadzenia i wymiany danych pozwalających ustalić tożsamość osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, a także cudzoziemców, którzy nielegalnie przekroczyli granicę lub przebywają na terytorium UE bez wymaganego prawa pobytu.

Koniec z samymi odciskami palców

Dotychczas system opierał się przede wszystkim na danych daktyloskopijnych. Nowa odsłona Eurodac znacząco rozszerza zakres gromadzonych informacji. Oprócz odcisków palców w bazie mają znaleźć się również wizerunki twarzy oraz dodatkowe dane identyfikacyjne pozwalające na skuteczniejsze ustalenie tożsamości danej osoby.

Zmiana ma umożliwić dokładniejsze śledzenie historii migracyjnej cudzoziemców na terenie Unii Europejskiej. W praktyce pozwoli to szybciej ustalić, czy dana osoba była już rejestrowana w innym państwie członkowskim, składała wcześniej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub została objęta procedurą powrotną.

Kogo obejmą nowe przepisy

Nowe przepisy dotyczą przede wszystkim osób mających kontakt z unijnym systemem migracyjnym i azylowym. Eurodac będzie wykorzystywany m.in. przy rozpatrywaniu wniosków o ochronę międzynarodową, ochronę uzupełniającą, realizacji programów przesiedleń oraz przyjmowaniu cudzoziemców ze względów humanitarnych. W bazie znajdą się również dane osób zatrzymanych po nielegalnym przekroczeniu granicy UE oraz cudzoziemców przebywających w państwach członkowskich bez wymaganego prawa pobytu. Choć system ma wspierać także walkę z terroryzmem i przestępczością, jego podstawowym zadaniem pozostaje obsługa procedur związanych z migracją, azylem i ochroną międzynarodową. 

System obejmuje również osoby, wobec których prowadzone są postępowania związane z powrotem do kraju pochodzenia. Dzięki temu państwa członkowskie będą mogły sprawniej ustalać ich tożsamość oraz historię pobytu na obszarze UE.

Zmiany nie są natomiast skierowane do cudzoziemców legalnie przebywających w Polsce na podstawie zezwoleń na pobyt czy wiz, jeżeli nie są oni objęci procedurami przewidzianymi w przepisach migracyjnych i azylowych.

Większe możliwości dla służb

Ustawa określa także katalog instytucji odpowiedzialnych za gromadzenie i wykorzystywanie danych. Kluczową rolę odegrają Straż Graniczna, Urząd do Spraw Cudzoziemców oraz organy odpowiedzialne za prowadzenie postępowań migracyjnych.

Dostęp do informacji zgromadzonych w Eurodac będą mogły uzyskać również określone służby i organy ścigania, jeżeli będzie to niezbędne do realizacji ustawowych zadań związanych z bezpieczeństwem państwa, przeciwdziałaniem terroryzmowi oraz wykrywaniem i prowadzeniem postępowań dotyczących poważnych przestępstw. 

Oznacza to możliwość szybszej weryfikacji danych osób pojawiających się w różnych państwach członkowskich oraz sprawniejszej wymiany informacji między administracjami poszczególnych krajów.

Nowe obowiązki administracji

Wdrożenie nowych przepisów oznacza również konieczność dostosowania krajowych systemów informatycznych oraz procedur związanych z pobieraniem i przetwarzaniem danych biometrycznych. Instytucje odpowiedzialne za obsługę cudzoziemców będą musiały działać według jednolitych zasad obowiązujących w całej Unii Europejskiej.

W praktyce oznacza to większy zakres danych przekazywanych do wspólnej bazy, nowe procedury identyfikacyjne oraz konieczność zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń dotyczących przetwarzania informacji o osobach objętych systemem.

Element szerszej reformy migracyjnej

Eurodac jest jednym z filarów nowego unijnego systemu zarządzania migracją. Rozszerzenie zakresu danych i zwiększenie możliwości ich wymiany ma pomóc państwom członkowskim w skuteczniejszym egzekwowaniu przepisów migracyjnych, ograniczaniu nadużyć związanych z procedurami azylowymi oraz szybszym ustalaniu państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o ochronę międzynarodową.

Dla Polski oznacza to przede wszystkim dostosowanie krajowych regulacji do nowych wymogów unijnych oraz włączenie krajowych służb i instytucji do bardziej rozbudowanego systemu wymiany danych o cudzoziemcach funkcjonującego na poziomie całej Unii Europejskiej.

 

Przygotowała:

Maria Stempel
Prawnik imigracyjny