PIP pod lupą. Co sprawozdanie za 2025 rok mówi pracodawcom?

57 414 kontroli. 22 777 kontroli wszczętych w następstwie skarg. Ponad 17,8 tys. kontroli dotyczących czasu pracy. 14,3 tys. kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepisów dotyczących wynagrodzeń. Do tego niemal 3,8 tys. skarg dotyczących mobbingu, dyskryminacji i molestowania oraz 1918 zbadanych wypadków przy pracy.

Kontrola PIP może rozpocząć się w wyniku skargi pracownika, wypadku przy pracy czy działań planowych. Jak pokazują dane za 2025 r. coraz większe znaczenie ma analiza ryzyka, wymiana informacji pomiędzy instytucjami oraz selektywne kierowanie kontroli tam, gdzie prawdopodobieństwo występowania nieprawidłowości jest większe.

Kontrole PIP, a skargi pracowników

Jedną z kluczowych informacji zawartych w raporcie PIP jest liczba kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg. W 2025 r. inspektorzy przeprowadzili 22 777 kontroli skargowych, podczas gdy wszystkich kontroli było 57 414. Oznacza to, że kontrole wszczęte w wyniku skarg stanowiły 39,6 proc. wszystkich kontroli. Dla porównania: w 2023 r. było to 34,5 proc., a w 2024 r.  34,7 proc.

Wśród najczęściej zgłaszanych kwestii znajdują się przede wszystkim:

• czas pracy,
• stosunek pracy,
• wynagrodzenie i inne świadczenia,
• przygotowanie do pracy,
• legalność zatrudnienia,
• dyskryminacja, mobbing i molestowanie.

 

Wynagrodzenia wyzwaniem dla pracodawców 

Obszarem, który szczególnie mocno wybija się w sprawozdaniu PIP są wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy. W 2025 r. przeprowadzono 14,3 tys. kontroli, podczas których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy dotyczących wynagrodzeń. Kontrolami objęto ponad 13,1 tys. podmiotów. To niemal jedna czwarta wszystkich kontroli przeprowadzonych przez PIP.

Najczęściej zgłaszane problemy związane z wynagrodzeniem to niewypłacanie pensji, nieterminowe wypłaty oraz zaniżanie należności. PIP zwraca także uwagę na problemy dotyczące wynagrodzeń wynikających z umów cywilnoprawnych oraz minimalnej stawki godzinowej. 

Jak wskazują dane, prawidłowa obsługa płacowa pozostaje jednym z podstawowych wyzwań dla przedsiębiorców.

Czas pracy nadal jednym z największych problemów

Kolejnym z obszarów, który szczególnie wyraźnie pokazuje skalę problemów pracodawców, pozostaje czas pracy. Na 17,8 tys. kontroli przeprowadzonych w 2025 r. dotyczących czasu pracy, nieprawidłowości stwierdzono u ponad 9 tys. pracodawców.

Najczęstsze problemy dotyczą m.in.:

• nierzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy,
• przekraczania dopuszczalnych norm czasu pracy,
• nieprawidłowego planowania pracy,
• naruszania prawa do odpoczynku,
• nieprawidłowego rozliczania nadgodzin,
• błędnego ustalania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych,
• pracy w porze nocnej,
• niewłaściwego rekompensowania pracy ponad ustalony wymiar.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop – problemy z wypłatą świadczenia.

Kolejnym z niepokojących wyników kontroli jest kwestia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Wśród pracodawców zobowiązanych do jego wypłaty nieprawidłowości stwierdzono aż u 55 proc. kontrolowanych podmiotów. Prawie 28 proc. uprawnionych pracowników nie otrzymało należnego ekwiwalentu, a kolejne 18 proc. otrzymało go z opóźnieniem lub w niepełnej wysokości.

Najważniejszy wniosek? PIP patrzy coraz szerzej

Kontrola PIP coraz częściej nie powinna być postrzegana jako sprawdzenie jednego dokumentu czy jednej decyzji kadrowej. Problem dotyczący czasu pracy może prowadzić do kontroli wynagrodzeń. Problem dotyczący umowy cywilnoprawnej może prowadzić do analizy rzeczywistego stosunku pracy. Wypadek przy pracy może skutkować analizą całego systemu bezpieczeństwa.

To oznacza, że compliance w prawie pracy musi być systemowy. Nie wystarczy raz w roku sprawdzić, czy wszyscy pracownicy mają podpisane umowy. Trzeba spojrzeć szerzej.

Martyna Dobrowolska
Prawnik