Wdrożenie ETIAS – kto zostanie objęty obowiązkiem?

Unia Europejska przygotowuje się do uruchomienia systemu ETIAS (European Travel Information and Authorisation System), który ma objąć podróżnych spoza UE korzystających obecnie z ruchu bezwizowego. Choć nowe przepisy jeszcze nie obowiązują, już teraz wzbudzają duże zainteresowanie – szczególnie wśród osób regularnie podróżujących do Europy oraz przedsiębiorców związanych z branżą turystyczną i migracyjną.

ETIAS ma rozpocząć funkcjonowanie w ostatnim kwartale 2026 roku i będzie stanowił elektroniczne zezwolenie na podróż do państw strefy Schengen. Nie będzie to jednak wiza w tradycyjnym rozumieniu. System ma działać podobnie do amerykańskiego ESTA oraz brytyjskiego systemu ETA – podróżny przed wyjazdem wypełni krótki formularz online, poda podstawowe dane oraz informacje dotyczące dokumentu podróży, a następnie – po pozytywnej weryfikacji danych w systemach bezpieczeństwa – otrzyma zgodę na wjazd. W większości przypadków decyzja ma być wydawana automatycznie, nawet w ciągu kilku minut.

Kogo obejmie obowiązek ETIAS? 

Nowy obowiązek obejmie obywateli państw trzecich, którzy obecnie mogą wjeżdżać do strefy Schengen bez wizy, między innymi obywateli Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady, Ukrainy czy Japonii. 

Oznacza to, że nawet osoby dotychczas podróżujące do państw strefy Schengen bez większych formalności będą musiały wcześniej uzyskać elektroniczną autoryzację.

System ETIAS będzie wymagany przy krótkoterminowych pobytach – do 90 dni w okresie 180 dni – w państwach uczestniczących w systemie, w tym również w Polsce. 

Jednocześnie nie wszyscy podróżni spoza Unii Europejskiej będą zobowiązani do uzyskania ETIAS. Z nowego obowiązku zwolnione pozostaną przede wszystkim osoby, które już posiadają dokumenty uprawniające do legalnego pobytu lub wjazdu na terytorium państw strefy Schengen. Dotyczy to między innymi cudzoziemców posiadających ważne zezwolenia na pobyt wydane przez państwa strefy Schengen, ważne wizy krajowe lub wizy Schengen.

W praktyce oznacza to, że osoby, które już wcześniej przeszły procedurę wizową lub pobytową i zostały zweryfikowane przez właściwe organy państw członkowskich, nie będą musiały dodatkowo ubiegać się o elektroniczne zezwolenie ETIAS przed podróżą. System ma bowiem obejmować przede wszystkim osoby korzystające z ruchu bezwizowego, które dotychczas mogły przekraczać granice strefy Schengen bez wcześniejszej autoryzacji.

Zwolnienia przewidziano również dla niektórych szczególnych kategorii podróżnych, w tym m.in. posiadaczy określonych paszportów dyplomatycznych czy członków rodzin obywateli Unii Europejskiej posiadających odpowiednie dokumenty pobytowe. Zakres wyjątków został określony w przepisach unijnych i będzie miał istotne znaczenie zwłaszcza dla osób regularnie podróżujących pomiędzy państwami UE a krajami trzecimi.

ETIAS a bezpieczeństwo granic

Wprowadzenie ETIAS jest elementem szerszych zmian dotyczących bezpieczeństwa granic zewnętrznych Unii Europejskiej i strefy Schengen. Dane przekazywane przez podróżnych będą automatycznie sprawdzane w europejskich bazach bezpieczeństwa jeszcze przed rozpoczęciem podróży. Celem systemu ma być wcześniejsze wykrywanie potencjalnych zagrożeń związanych między innymi z:

• nielegalną migracją,
• przestępczością transgraniczną,
• zagrożeniami dla bezpieczeństwa państw członkowskich.

ETIAS będzie funkcjonował równolegle z systemem EES (Entry/Exit System), który zastąpił tradycyjne stemple w paszportach elektroniczną rejestracją przekroczeń granicy przez obywateli państw trzecich. Oba rozwiązania mają docelowo usprawnić kontrolę graniczną i zwiększyć bezpieczeństwo w strefie Schengen.

Warto również pamiętać, że mimo dużego zainteresowania system nie został jeszcze uruchomiony. Komisja Europejska ostrzega obecnie przed fałszywymi stronami internetowymi oferującymi „rejestrację” lub sprzedaż zezwoleń ETIAS. Na ten moment podróżni nie muszą podejmować żadnych działań, a oficjalne informacje publikowane są wyłącznie na stronach organów Unii Europejskiej.

Wdrożenie ETIAS będzie kolejnym etapem cyfryzacji procedur granicznych w Europie. Dla większości podróżnych zmiana będzie miała charakter formalny, jednak w praktyce oznacza początek nowego modelu kontroli wjazdu do strefy Schengen – bardziej zautomatyzowanego, opartego na wcześniejszej weryfikacji danych i większej kontroli przepływu osób przekraczających granice państw członkowskich.

Przygotowała:

Maria Stempel
Prawnik imigracyjny