Granice z Niemcami i Litwą pod kontrolą do października 2026 roku

Od 5 kwietnia 2026 r. obowiązuje nowelizacja rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która po raz kolejny przedłuża tymczasowe kontrole na granicach wewnętrznych Polski. Decyzja ta – choć formalnie tymczasowa – w praktyce wpisuje się w dłuższy trend ograniczania swobody przemieszczania się w ramach Strefa Schengen. Co istotne, nowe przepisy będą obowiązywać do 1 października 2026 r.

Dla obywateli oraz firm oznacza to kontynuacje znanych już dotychczas utrudnień:  wydłużony czas przejazdu przez granicę, kontrole pojazdów i przewożonych towarów, zwiększone ryzyko opóźnień w transporcie międzynarodowym. W szczególności dotyka to branż logistycznych i transportowych, które muszą uwzględniać dodatkowy czas na odprawy. Również pracownicy transgraniczni mogą odczuwać skutki tych zmian w codziennym funkcjonowaniu.

Podstawa prawna i zakres zmian

Nowelizacja rozporządzenia z 27 marca 2026 r. wprowadziła przedłużenie kontroli granicznej osób przekraczających granice wewnętrzne Polski z Niemcami i Litwą na kolejny okres sześciu miesięcy. Podstawą prawną działania organów pozostaje ustawa o ochronie granicy państwowej oraz przepisy unijnego kodeksu granicznego Schengen.

Warto podkreślić, że mechanizm przywracania kontroli granicznych wewnątrz Schengen nie jest wyjątkiem od prawa, lecz jego elementem – przewidzianym na wypadek poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego lub porządku państwowego. Państwo członkowskie może wprowadzić takie kontrole na maksymalnie sześć miesięcy, a w razie utrzymywania się zagrożenia – przedłużać je, jednak nie dłużej niż do dwóch lat.

Obecnie kontrole prowadzone są równolegle przez Polskę i Niemcy. Po stronie niemieckiej podjęto decyzję o ich przedłużeniu do września 2026 r.

Po stronie polskiej działania realizuje Straż Graniczna, wspierana przez Policję oraz Wojska Obrony Terytorialnej. Łącznie funkcjonuje około 50 punktów kontrolnych na granicy z Niemcami oraz 13 na granicy z Litwą.

Na szczególną uwagę zasługuje przywrócenie kontroli na przejściu w Parku Mużakowskim (Most Angielski między Łęknicą a Bad Muskau), które ma duże znaczenie dla ruchu turystycznego i lokalnej współpracy transgranicznej. Zmiana ta pokazuje, że kontrole obejmują nie tylko główne szlaki komunikacyjne, ale także mniejsze przejścia piesze i rowerowe.

Uzasadnienie decyzji – presja migracyjna i statystyki

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazuje, że przedłużenie kontroli wynika z utrzymującej się presji migracyjnej, związanej m.in. z sytuacją na granicy białoruskiej. Choć liczba prób nielegalnego przekroczenia granicy znacząco spadła (o 96% w porównaniu z 2022 r.), organy państwa podkreślają sezonowy charakter tego zjawiska – wraz z poprawą warunków pogodowych liczba prób może ponownie wzrosnąć.

Dane pokazują również wyraźne przesunięcie szlaków migracyjnych – większa liczba zatrzymań ma miejsce na granicy z Niemcami niż bezpośrednio na granicy z Białorusią. To właśnie ten „wtórny ruch migracyjny” jest jednym z głównych powodów utrzymywania kontroli. Przedłużenie kontroli granicznych wpisuje się w szerszą debatę dotyczącą równowagi między bezpieczeństwem a swobodą przemieszczania się. Strefa Schengen była jednym z fundamentów integracji europejskiej, jednak ostatnie lata pokazują, że w sytuacjach kryzysowych państwa członkowskie coraz częściej sięgają po instrumenty ograniczające tę swobodę.

Choć formalnie mamy do czynienia z „tymczasowymi” kontrolami, ich długotrwałość oraz kolejne przedłużenia pokazują, że stają się one stałym elementem rzeczywistości prawnej i faktycznej. Oznacza to konieczność przygotowania się na dalsze ograniczenia w swobodnym przemieszczaniu.

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska
Asystentka Prawna