Wykładowca na zleceniu czy na etacie? Nowe interpretacje PIP

W interpretacjach nr 20 i 21 GIP zakwestionował możliwość stosowania umów zlecenia w opisanych przez wnioskodawców warunkach. W ocenie Inspekcji sposób organizacji zajęć, podporządkowanie zasadom obowiązującym na uczelni oraz powtarzalny charakter pracy powodowały, że przeważały cechy właściwe dla stosunku pracy.

Wykładowca na umowie zlecenia – co zakwestionował GIP?

Jedna z interpretacji dotyczyła osób mających prowadzić zajęcia dydaktyczne na studiach podyplomowych. Uczelnia argumentowała, że prowadzący mieliby dużą swobodę: samodzielnie przygotowywaliby zajęcia, dobierali materiały i metody nauczania, wskazywali swoją dostępność oraz mogli wykonywać pracę również dla innych podmiotów. Przewidywano także korzystanie przez wykładowców z własnego sprzętu, rozliczenie w zależności od liczby przeprowadzonych godzin oraz możliwość zastępstwa po zaakceptowaniu kwalifikacji zastępcy przez uczelnię.

Dla GIP nie były to jednak argumenty wystarczające do uznania współpracy za cywilnoprawną. Prowadzący pozostawali bowiem częścią zorganizowanego przez uczelnię procesu kształcenia. Musieli realizować określony program i efekty uczenia się, przestrzegać zasad obowiązujących na uczelni, prowadzić dokumentację, weryfikować obecność uczestników oraz przeprowadzać zaliczenia. Zajęcia odbywały się według harmonogramu i w ramach infrastruktury zapewnianej przez uczelnię.

Samodzielność wykładowcy nie wyklucza stosunku pracy

Jednym z najważniejszych elementów obu interpretacji jest podejście GIP do samodzielności osób wykonujących pracę. Wykładowca może mieć znaczną swobodę w zakresie tego, jak przeprowadzi zajęcia, jakich użyje materiałów czy w jaki sposób przekaże wiedzę studentom. Nie musi to jednak oznaczać, że działa jak niezależny przedsiębiorca lub zleceniobiorca.

GIP zwrócił uwagę na tzw. podporządkowanie autonomiczne. W przypadku wysoko wykwalifikowanych pracowników kierownictwo pracodawcy nie musi polegać na codziennym wydawaniu szczegółowych instrukcji. Pracownik może samodzielnie wykonywać swoje zadania merytoryczne, pozostając jednocześnie podporządkowany organizacyjnie pracodawcy.

W przypadku wykładowców znaczenie miało to, że uczelnia organizowała cały proces kształcenia, ustalała jego ramy i posiadała narzędzia pozwalające na monitorowanie oraz ocenę wykonywania obowiązków. Autonomia merytoryczna prowadzącego nie eliminowała więc pozostałych cech stosunku pracy.

Takie podejście jest zgodne z konstrukcją art. 22 Kodeksu pracy. Jeżeli praca jest wykonywana osobiście, za wynagrodzeniem, na rzecz zatrudniającego i w warunkach podporządkowania, nazwanie umowy „zleceniem” nie zmienia jej charakteru. 

Uczelnia może zatrudnić wykładowcę na część etatu

GIP odniósł się także do argumentu, że prowadzący zajęcia mogą realizować jedynie niewielką liczbę godzin, a zatem zatrudnienie ich jako pracowników byłoby nieadekwatne do zakresu współpracy. Sama mała liczba godzin nie przesądza jednak o zasadności umowy zlecenia. Przepisy pozwalają na zatrudnienie pracownika w niepełnym wymiarze czasu pracy, np. na 1/2, 1/4 czy inną część etatu.

Ma to szczególne znaczenie na uczelniach. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że nawiązanie stosunku pracy z pracownikiem uczelni następuje na podstawie umowy o pracę. Ustawa przewiduje również możliwość zatrudniania nauczycieli akademickich w niepełnym wymiarze. Co więcej, w uczelni publicznej otwarty konkurs jest wymagany przy pierwszym zatrudnieniu nauczyciela akademickiego na okres dłuższy niż trzy miesiące lub bezterminowo dopiero wtedy, gdy wymiar zatrudnienia przekracza połowę pełnego etatu.

Nie można więc uzasadniać wyboru zlecenia wyłącznie tym, że dana osoba prowadzi kilka lub kilkanaście godzin zajęć w semestrze.

Czy każdy wykładowca musi być zatrudniony na umowę o pracę?

Interpretacje nr 20 i 21 nie wprowadzają generalnego zakazu zawierania przez uczelnie umów cywilnoprawnych z osobami prowadzącymi zajęcia.

Interpretacja indywidualna dotyczy konkretnego stanu faktycznego lub planowanego modelu współpracy przedstawionego przez wnioskodawcę. PIP sama podkreśla, że jej stanowisko chroni tylko podmiot, który wystąpił o interpretację, i tylko wtedy, gdy rzeczywiste warunki współpracy odpowiadają tym opisanym we wniosku.

Najnowsze decyzje są jednak istotną wskazówką dla całego sektora szkolnictwa wyższego. Pokazują, że własny laptop, wynagrodzenie godzinowe, możliwość pracy dla innych podmiotów czy swoboda doboru metod dydaktycznych nie wystarczą do uzasadnienia zlecenia, jeżeli wykładowca jest w praktyce włączony w zorganizowany przez uczelnię proces kształcenia.

Uczelnie korzystające z umów zlecenia lub kontraktów B2B z wykładowcami powinny więc zweryfikować nie tylko treść samych umów, ale przede wszystkim sposób faktycznego wykonywania współpracy. Szczególne znaczenie będą miały zasady ustalania harmonogramu, miejsce prowadzenia zajęć, obowiązek osobistego świadczenia pracy, podleganie procedurom uczelni, sposób nadzoru i rozliczania oraz to, kto ponosi ryzyko związane z organizacją procesu dydaktycznego.

 

Przygotowała:

Paulina Wojtczuk
Operations & HR Manager