Odpowiedzialność członków zarządu za długi podatkowe spółki – Ministerstwo Finansów szykuje zmiany

Ministerstwo Finansów zapowiedziało zmiany dotyczące odpowiedzialności członków i byłych członków zarządu spółek kapitałowych za zaległości podatkowe spółki na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej. Przyczyną zmian są dwa wyroki TSUE z 2025 r. w polskich sprawach, które zwróciły uwagę na standardy prawa do obrony i proporcjonalność przy przenoszeniu odpowiedzialności na osoby trzecie.

Projekt UC138 ma zostać przyjęty przez rząd w I/II kwartale 2026 r., a jego istotą ma być doprecyzowanie uprawnień obronnych członków zarządu oraz zasad przypisywania im odpowiedzialności.

Kto odpowiada za zaległości podatkowe spółki 

Na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej, członek zarządu (także były członek zarządu) może odpowiadać solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, a jednocześnie nie wykaże przesłanek uwalniających, takich jak:

• zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym czasie,
• brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości,
• wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W praktyce sporne bywało jednak to, że odpowiedzialność osoby trzeciej była opierana na wcześniejszej decyzji wymiarowej wydanej wobec spółki. Jeżeli członek zarządu nie był stroną tamtego postępowania, jego realna możliwość podważenia ustaleń (co do istnienia i wysokości zaległości) bywała ograniczana.

Wyroki TSUE w sprawach C-277/24 i C-278/24

Zgodnie z opisem projektu UC138 w rządowym wykazie, zmiany mają dostosować polskie regulacje do wymogów prawa unijnego wynikających z wyroków TSUE z 27 lutego 2025 r. (C-277/24, Adjak) oraz z 30 kwietnia 2025 r. (C-278/24, Genzyński).

W ujęciu praktycznym problem dotyczył m.in. tego, że były członek zarządu mógł być pociągany do odpowiedzialności za dług podatkowy spółki, którego podstaw (dowodów, wyliczeń, kwalifikacji prawnych) nie miał możliwości skutecznie zweryfikować na etapie postępowania prowadzonego wobec spółki. Standard „prawa do obrony” wymaga realnego dostępu do materiału dowodowego i możliwości odniesienia się do ustaleń organu, gdy to one są podstawą odpowiedzialności osoby trzeciej.

Odpowiedzialność członków zarządu – co się zmieni?

Rządowy opis projektu wskazuje trzy zasadnicze kierunki zmian:

1. “wyartykułowanie” prawa osoby trzeciej do kwestionowania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych w postępowaniu wymiarowym skierowanym do spółki,
2. „wyartykułowanie” prawa dostępu do akt postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki (jako warunku realnej obrony),
3. doprecyzowanie zasad przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu i innym osobom prowadzącym sprawy spółki oraz odpowiednie dostosowania proceduralne.

Co to oznacza dla członków zarządu – jak się przygotować w praktyce?

Jeżeli projekt pójdzie w zapowiedzianym kierunku, postępowania „osobowe” z art. 116 Ordynacji podatkowej będą w większym stopniu dotyczyć także merytorycznej podstawy długu (a nie wyłącznie przesłanek zwalniających z odpowiedzialności). Z perspektywy zarządów większe znaczenie będzie miało dokumentowanie spornych kwestii podatkowych już na etapie postępowań prowadzonych wobec spółki oraz porządkowanie obiegu informacji w spółce (kto odpowiadał za podatki, kto faktycznie prowadził sprawy spółki, jakie działania podejmowano w sytuacji pogarszającej się płynności).

Wzrośnie też znaczenie compliance podatkowego i zarządczego: jasnych procedur decyzyjnych, śladów audytowych, a także szybkiej reakcji na ryzyka niewypłacalności (bo to one w praktyce „uruchamiają” spór o winę i terminowość działań). 

Art. 116 Ordynacji podatkowej jest jednym z kluczowych mechanizmów przenoszenia ryzyka podatkowego na osoby fizyczne, dlatego tak ważne jest uporządkowanie tych kwestii m. in. poprzez wdrożenie odpowiednich mechanizmów obronnych.

Przygotowała:

Paulina Wojtczuk
Operations & HR Manager