Ochrona czasowa Ukraińców do 2028 roku. Unia Europejska przygotowuje nowe rozwiązania pobytowe

Ochrona czasowa osób uciekających przed wojną w Ukrainie została przedłużona do 4 marca 2028 r., o czym informowaliśmy tutaj. W najnowszej opinii Europejski Komitet Regionów wskazuje, że najbliższe miesiące powinny zostać wykorzystane na przygotowanie rozwiązań umożliwiających obywatelom Ukrainy uzyskanie stabilniejszego statusu pobytowego. 

Opinia stanowi kontynuację kierunku wyznaczonego przez Radę UE w zaleceniu z 16 września 2025 r., o którym pisaliśmy już na naszym blogu. Wówczas Rada wskazywała na potrzebę stopniowego przechodzenia na inne podstawy pobytu oraz wspierania dobrowolnych powrotów do Ukrainy. Europejski Komitet Regionów rozwija te założenia, koncentrując się na praktycznych warunkach ich realizacji, roli władz lokalnych i regionalnych oraz potrzebie dostosowania unijnych przepisów do długotrwałego charakteru ochrony.

Ochrona czasowa przedłużona, ale potrzebne są rozwiązania długoterminowe

13 października 2026 r. Europejski Komitet Regionów przyjął opinię dotyczącą przyszłości osób przesiedlonych z Ukrainy oraz roli miast i regionów w procesie stopniowego odchodzenia od ochrony czasowej.

Dokument stanowi kolejny etap unijnej dyskusji o sytuacji obywateli Ukrainy, którzy od ponad czterech lat korzystają ze szczególnych rozwiązań pobytowych w państwach członkowskich.

Dotychczasowe działania Unii Europejskiej koncentrowały się przede wszystkim na zapewnieniu osobom uciekającym przed wojną możliwości legalnego pobytu, podejmowania zatrudnienia oraz korzystania z podstawowych usług publicznych. Z upływem czasu coraz większego znaczenia nabiera jednak pytanie o ich przyszłość po zakończeniu obowiązywania nadzwyczajnych przepisów. Problem ten dotyczy szczególnie osób, w państwach członkowskich podjęły zatrudnienie, rozpoczęły prowadzenie działalności gospodarczej, założyły rodziny lub lub związały z nimi swoje długoterminowe plany życiowe i zawodowe. 

Europejski Komitet Regionów podkreśla, że ochrona czasowa, choć skuteczna w sytuacji kryzysowej, nie powinna zastępować długoterminowych rozwiązań dotyczących legalizacji pobytu.

Od ochrony czasowej do zezwoleń pobytowych

Jednym z najważniejszych postulatów przedstawionych w opinii jest zapewnienie osobom przesiedlonym z Ukrainy możliwości stopniowego przechodzenia na inne podstawy legalnego pobytu. Komitet zwraca uwagę, że przedłużanie ochrony czasowej zapewnia bezpieczeństwo prawne jedynie w określonej perspektywie. Tymczasem osoby, które od kilku lat mieszkają i pracują w państwach członkowskich, potrzebują rozwiązań pozwalających na bardziej przewidywalne planowanie przyszłości.

Istotne jest jednak to, że Komitet postuluje stworzenie spójnych i dostępnych mechanizmów przechodzenia z ochrony czasowej na bardziej stabilne podstawy pobytu w całej Unii Europejskiej.

Nie oznacza to automatycznego przyznania prawa do pobytu stałego wszystkim osobom objętym ochroną czasową. Dokument nie ustanawia również nowej, jednolitej procedury uzyskiwania zezwoleń pobytowych. Jest natomiast wyraźnym sygnałem, że państwa członkowskie powinny przygotować odpowiednie rozwiązania z wyprzedzeniem.

Integracja w Polsce czy powrót do Ukrainy? UE wskazuje dwa kierunki 

Interesującym elementem najnowszej opinii jest odejście od traktowania integracji w państwach przyjmujących i przyszłego powrotu do Ukrainy jako wzajemnie wykluczających się rozwiązań. Komitet wskazuje, że oba kierunki mogą się uzupełniać.

Z jednej strony państwa członkowskie powinny wspierać osoby, które chcą pozostać w Unii Europejskiej, rozwijać swoje kwalifikacje i kontynuować życie zawodowe. Z drugiej strony istotne pozostaje stworzenie odpowiednich warunków dla osób rozważających powrót do Ukrainy. W dokumencie szczególnie mocno zaakcentowano, że ewentualny powrót powinien być dobrowolny, świadomy, bezpieczny i odbywać się z poszanowaniem indywidualnej sytuacji każdej osoby. Komitet nie postuluje zatem automatycznego powrotu obywateli Ukrainy po zakończeniu ochrony czasowej. Przeciwnie, podkreśla konieczność uwzględnienia sytuacji bezpieczeństwa oraz rzeczywistych możliwości ponownego osiedlenia się w Ukrainie.

Takie podejście ma istotne znaczenie również dla rodzin, których członkowie od kilku lat mieszkają w różnych państwach, a decyzje dotyczące przyszłego miejsca zamieszkania zależą od wielu czynników osobistych i zawodowych.

W opinii zwrócono również uwagę na potrzebę lepszego wykorzystania kwalifikacji zawodowych osób przesiedlonych z Ukrainy. Komitet wskazuje, że pomimo postępów w integracji na europejskich rynkach pracy nadal występują trudności związane z uznawaniem kwalifikacji, niedopasowaniem kompetencji do wykonywanych obowiązków czy ograniczonymi możliwościami rozwoju zawodowego.

Czy unijne przepisy o ochronie czasowej zostaną zmienione?

Europejski Komitet Regionów idzie o krok dalej i proponuje rozważenie zmian w samej dyrektywie 2001/55/WE, stanowiącej podstawę unijnego systemu ochrony czasowej.

W ocenie Komitetu doświadczenia ostatnich lat pokazały, że konflikty zbrojne prowadzące do masowych przesiedleń mogą trwać znacznie dłużej, niż zakładano przy tworzeniu obecnych regulacji. Dlatego zasadne byłoby dostosowanie przepisów do sytuacji, w których konieczność zapewnienia ochrony utrzymuje się przez wiele lat.

Jednym z proponowanych kierunków jest uzupełnienie dotychczasowego mechanizmu o bardziej przejrzyste możliwości uzyskiwania długoterminowych tytułów pobytowych w państwach przyjmujących.

Na obecnym etapie są to jednak postulaty dotyczące przyszłego kształtu unijnego prawa, a nie obowiązujące zmiany legislacyjne.

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska
Prawnik