Nowe przepisy dotyczące pracy platformowej. Co przewiduje projekt ustawy?

Na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy (nr UC160). 

Projekt przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma wdrożyć do polskiego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform cyfrowych. Państwa członkowskie mają czas na implementację nowych przepisów do 2 grudnia 2026 r.

Dlaczego potrzebna jest nowa ustawa? 

Rynek pracy platformowej rozwija się niezwykle dynamicznie. Kurierzy, kierowcy, osoby wykonujące drobne usługi czy specjaliści świadczący pracę za pośrednictwem aplikacji internetowych coraz częściej funkcjonują w modelu, w którym o dostępie do zleceń, wysokości wynagrodzenia czy nawet możliwości dalszej współpracy decydują algorytmy.

Dotychczas polskie przepisy nie przewidywały kompleksowej regulacji dotyczącej pracy platformowej. W praktyce dominowały umowy cywilnoprawne lub współpraca B2B, mimo że sposób organizacji pracy niejednokrotnie przypominał klasyczny stosunek pracy. 

W uzasadnieniu projektu wskazano, że celem nowych regulacji jest stworzenie kompleksowych przepisów dotyczących pracy platformowej, zwiększenie przejrzystości zarządzania algorytmicznego oraz skuteczniejsze ustalanie prawidłowego statusu zatrudnienia osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform.

Co obejmie nowa ustawa?

Projekt ma bardzo szeroki zakres. Reguluje m.in.:

• obowiązki informacyjne cyfrowych platform pracy,
• zasady ustalania statusu zatrudnienia,
• kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy,
• zasady wykorzystywania zautomatyzowanych systemów monitorujących i decyzyjnych,
• ochronę danych osobowych osób wykonujących pracę,
• obowiązki w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,
• środki ochrony prawnej przysługujące osobom świadczącym pracę za pośrednictwem platform.

Domniemanie stosunku pracy  

Zgodnie z projektem, jeżeli osoba wykonująca pracę za pośrednictwem platformy uprawdopodobni, że platforma lub pośrednik sprawują wobec niej kierownictwo lub kontrolę, będzie przyjmowane, że strony łączy stosunek pracy, niezależnie od tego, jak nazwana została zawarta umowa. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia, że współpraca nie ma charakteru pracowniczego, zostanie przerzucony na platformę.

To odwrócenie ciężaru dowodu może mieć ogromne znaczenie procesowe.. Projekt znacząco wzmacnia pozycję osób świadczących pracę za pośrednictwem platform. Nie oznacza to jednak automatycznego uznania wszystkich kurierów czy kierowców za pracowników. Każda sprawa nadal będzie wymagała analizy konkretnych okoliczności wykonywania pracy.

Nowe kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy

Projekt przewiduje również istotne rozszerzenie kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy. Osoba wykonująca pracę za pośrednictwem platformy będzie mogła złożyć do PIP wniosek o wszczęcie postępowania dotyczącego ustalenia istnienia stosunku pracy. Jeżeli zgromadzony materiał będzie uprawdopodabniał istnienie stosunku pracy, okręgowy inspektor pracy będzie mógł wszcząć postępowanie administracyjne.

Jeżeli domniemanie nie zostanie skutecznie obalone, inspektor wyda decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy. Projekt przewiduje również możliwość wniesienia przez inspektora powództwa o ustalenie stosunku pracy za wcześniejszy okres, dzięki czemu osoba wykonująca pracę nie utraci możliwości dochodzenia swoich wcześniejszych roszczeń.

Ochrona przed działaniami odwetowymi

Projekt przewiduje również katalog działań ochronnych.

Platforma nie będzie mogła rozwiązać umowy ani podejmować działań odwetowych wyłącznie dlatego, że osoba wykonująca pracę:

• skorzystała z domniemania stosunku pracy,
• zażądała informacji o działaniu algorytmów,
• skorzystała z prawa do przenoszenia danych,
• dochodzi swoich praw przed organami lub sądem.

W razie naruszenia tych przepisów osoba wykonująca pracę będzie mogła dochodzić odpowiedniego odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Podsumowanie 

Choć projekt znajduje się jeszcze na etapie legislacyjnym, przedsiębiorcy korzystający z modelu platformowego już dziś powinni rozpocząć analizę swoich procesów i modeli współpracy. Z kolei osoby świadczące pracę za pośrednictwem platform powinny śledzić dalszy przebieg prac legislacyjnych, ponieważ planowane rozwiązania mogą istotnie wzmocnić ich pozycję prawną. 

 

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska
Prawnik