Czy formalne błędy mogą pozbawić związek zawodowy ochrony?

Czy sąd może podważyć legalność działania związku zawodowego w uzasadnieniu wyroku? I czy takie stanowisko może mieć realne skutki dla pracowników oraz samej organizacji związkowej?

Właśnie te pytania pojawiły się po głośnym wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 23 kwietnia 2026 r. (VIII Pa 315/25), dotyczącym działalności „Związkowej Alternatywy” w ZUS. Choć formalnie sprawa dotyczyła zwolnienia dyscyplinarnego pracownicy ZUS, będącej jednocześnie działaczką związkową, w praktyce kluczowe znaczenie okazało się mieć zupełnie inne zagadnienie: czy organizacja związkowa działająca w ZUS została w ogóle skutecznie powołana i czy mogła korzystać z uprawnień przysługujących zakładowej organizacji związkowej?

Uzasadnienie wyroku

Sąd Okręgowy we Wrocławiu utrzymał w mocy wyrok oddalający powództwo byłej pracownicy ZUS, która domagała się przywrócenia do pracy po zwolnieniu dyscyplinarnym. Jednak najbardziej doniosłe okazały się ustalenia sądu dotyczące samego związku zawodowego.

W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że:

• organizacja związkowa nie wykazała skutecznie wymaganej liczby członków,
• nie dopełniła obowiązków wynikających z ustawy o związkach zawodowych,
• a przede wszystkim jednostka organizacyjna związku w ZUS mogła w ogóle nie zostać skutecznie utworzona zgodnie ze statutem organizacji.

Sąd stwierdził, że: analizując Statut Związku Zawodowego (…) należy dojść do wniosku, że istnieją dwie możliwości rozpoczęcia działania przez jednostkę organizacyjną w ramach tego związku, tj. przez podjęcie przez zarząd związku uchwały o przyjęciu danej jednostki organizacyjnej, prawidłowo utworzonej i istniejącej przed przyjęciem do związku zawodowego, do struktur związku lub też utworzenie jednostki organizacyjnej na mocy uchwały zarządu związku. Żaden z powyższych trybów nie wystąpił zaś w przypadku jednostki organizacyjnej Związku Zawodowego (…) w ZUS. Zarząd Związku Zawodowego (…) nie podjął uchwały o utworzeniu przedmiotowej jednostki organizacyjnej, a jednocześnie jednostka organizacyjna ta nie istniała wcześniej jako jednostka organizacyjna innego związku zawodowego. W związku z powyższym prawidłowo Sąd Rejonowy stwierdził, że jednostka organizacyjna, pod której ochroną powódka uważa, że się znajdowała, w rzeczywistości nigdy nie powstała.

W praktyce oznaczało to, że pracownica (zdaniem sądu) nie korzystała z ochrony przewidzianej dla działaczy związkowych, ponieważ organizacja, która miała tej ochrony udzielać, nie posiadała skutecznie statusu zakładowej organizacji związkowej.

Problem nie dotyczył samego związku centralnego 

Sąd nie zakwestionował istnienia całego związku zawodowego „Związkowa Alternatywa” jako organizacji funkcjonującej w Polsce. Spór dotyczył konkretnej jednostki organizacyjnej działającej w strukturach ZUS oraz sposobu jej powołania.

Według sądu:

• statut związku przewidywał określony tryb tworzenia jednostek organizacyjnych,
• konieczne było podjęcie odpowiednich uchwał,
• materiał dowodowy nie potwierdził skutecznego przeprowadzenia tej procedury.

Sąd zwrócił uwagę, że samo „zarejestrowanie” jednostki w strukturach związku nie oznacza jeszcze jej prawidłowego utworzenia.

Formalności w związkach zawodowych 

Wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu może mieć dużo szersze konsekwencje dla całego ruchu związkowego. Przez lata wiele organizacji koncentrowało się przede wszystkim na faktycznej działalności: np. reprezentowaniu pracowników, czy negocjacjach z pracodawcami.

Znacznie mniej uwagi poświęcano często rygorystycznym wymogom formalnym dotyczącym:

• liczby członków,
• terminowego składania informacji,
• procedur statutowych,
• czy sposobu powoływania jednostek organizacyjnych.

Tymczasem komentowany wyrok pokazuje, że zaniedbania formalne mogą prowadzić do poważnych konsekwencji.  Choć każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, wyrok może zachęcić pracodawców do dokładniejszego zbadania: legalności działania organizacji związkowych, poprawności procedur statutowych oraz spełniania wymogów ustawowych.

 

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska
Asystentka Prawna