Strefa Schengen w 2026 roku – co wynika z najnowszego raportu Komisji Europejskiej?

Możliwość przekraczania granic państw członkowskich bez konieczności okazywania dokumentów, podejmowania pracy za granicą czy prowadzenia działalności gospodarczej w różnych krajach UE stanowi jeden z najbardziej odczuwalnych przejawów europejskiej integracji. Jednocześnie współczesna rzeczywistość stawia przed strefą Schengen coraz większe wyzwania. Kryzysy migracyjne, zagrożenia bezpieczeństwa, konflikty geopolityczne oraz rozwój nowych technologii powodują, że utrzymanie równowagi pomiędzy swobodą przemieszczania się a ochroną granic staje się zadaniem coraz bardziej złożonym.

W maju 2026 r. Komisja Europejska opublikowała piąte sprawozdanie dotyczące stanu strefy Schengen. Dokument ten nie tylko podsumowuje ostatnie dwanaście miesięcy funkcjonowania obszaru bez granic wewnętrznych, lecz także wskazuje kierunki działań na lata 2026–2027. Wnioski płynące z raportu pokazują, że mimo licznych wyzwań Schengen pozostaje jednym z najbardziej udanych projektów integracyjnych w historii Europy.

Komisja Europejska: Schengen pozostaje odporne

Najnowsze sprawozdanie Komisji Europejskiej wskazuje, że mimo napiętej sytuacji międzynarodowej strefa Schengen wykazuje znaczną odporność na kryzysy i skutecznie dostosowuje się do nowych zagrożeń.

Ocena Komisji opiera się przede wszystkim na wynikach osiągniętych w zakresie ochrony granic zewnętrznych, zarządzania migracją oraz współpracy państw członkowskich. Według raportu szczególnie istotnym osiągnięciem był spadek liczby przypadków nielegalnego przekraczania granic zewnętrznych Unii Europejskiej o 26% w 2025 r. w porównaniu z rokiem poprzednim.

Jest to rezultat skoordynowanych działań prowadzonych zarówno na poziomie unijnym, jak i krajowym. W praktyce oznacza to większą skuteczność systemów kontroli granicznej, lepszą wymianę informacji pomiędzy państwami oraz intensywniejszą współpracę instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.

Rekordowa skuteczność powrotów cudzoziemców

Jednym z kluczowych tematów raportu pozostaje polityka migracyjna i skuteczność procedur powrotowych. Komisja podkreśla, że w 2025 r. wskaźnik powrotów osób, które nie posiadały prawa pobytu na terytorium Unii Europejskiej, osiągnął poziom 28%. Jest to najwyższy wynik od dziesięciu lat.

W praktyce oznacza to skuteczniejsze wykonywanie decyzji administracyjnych dotyczących opuszczenia terytorium UE przez osoby przebywające w niej nielegalnie. Dla państw członkowskich kwestia ta ma ogromne znaczenie zarówno z punktu widzenia bezpieczeństwa, jak i wiarygodności całego systemu migracyjnego.

Komisja zapowiada jednocześnie dalsze działania mające usprawnić procesy powrotowe, w tym cyfryzację procedur oraz rozwój elektronicznych systemów zarządzania sprawami. Ma to przyczynić się do ograniczenia obciążeń administracyjnych i przyspieszenia postępowań prowadzonych przez organy krajowe.

Cyfrowa rewolucja na granicach UE

Jednym z najważniejszych wydarzeń było pełne uruchomienie systemu Entry/Exit System (EES), czyli systemu wjazdu i wyjazdu. To rozwiązanie technologiczne zastępuje tradycyjne ręczne stemplowanie paszportów elektronicznym rejestrowaniem przekroczeń granic przez obywateli państw trzecich. Dzięki niemu organy graniczne mogą w czasie rzeczywistym: monitorować długość pobytu cudzoziemców, identyfikować osoby przekraczające dozwolony okres pobytu, skuteczniej wykrywać nadużycia dokumentowe oraz zwiększać bezpieczeństwo granic zewnętrznych.

Pierwsze dane po wdrożeniu systemu pokazują jego skalę. W ciągu sześciu miesięcy od uruchomienia państwa członkowskie zarejestrowały ponad 66 milionów wjazdów i wyjazdów. Jednocześnie odmówiono wjazdu około 32 tysiącom osób niespełniających warunków przekroczenia granicy.

W najbliższym czasie istotną rolę odegra również system ETIAS (European Travel Information and Authorisation System). Nowe rozwiązanie będzie wymagało uzyskania elektronicznego zezwolenia na podróż od obywateli państw trzecich korzystających obecnie z ruchu bezwizowego do strefy Schengen. Dla podróżnych oznacza to dodatkowy etap przed wyjazdem do Europy, natomiast dla organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo – możliwość wcześniejszego wykrywania potencjalnych zagrożeń.

Pierwsza strategia wizowa UE

Raport zwraca uwagę również na przyjęcie pierwszej w historii strategii wizowej Unii Europejskiej. Dotychczas polityka wizowa była często postrzegana przede wszystkim przez pryzmat kontroli migracji. Obecnie Komisja proponuje znacznie szersze spojrzenie, łączące kwestie bezpieczeństwa z potrzebami gospodarczymi i konkurencyjnością europejskiej gospodarki.

Strategia zakłada między innymi rozwijanie partnerstw z państwami trzecimi w celu przyciągania wykwalifikowanych specjalistów, naukowców i ekspertów. W obliczu niedoborów kadrowych w wielu sektorach gospodarki działania te mogą mieć istotne znaczenie dla przyszłego rozwoju Unii Europejskiej.

 

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska
Asystentka Prawna