Ulga na dzieci mieszkające na stałe poza Polską – kiedy przysługuje cudzoziemcom i jak bezpiecznie ją rozliczyć?

Coraz częściej spotykamy sytuacje, w których rodzic pracuje i rozlicza PIT w Polsce, jednak jego dzieci na stałe mieszkają poza Polską (np. z drugim rodzicem, uczą się lub studiują za granicą czy też cała rodzina funkcjonuje transgranicznie). 

W takich przypadkach kluczowe jest ustalenie, czy spełnione są przesłanki ulgi prorodzinnej określone w art. 27f ustawy o PIT (w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy o PIT) oraz czy podatnik rozlicza w Polsce dochody w reżimie pozwalającym na zastosowanie odliczenia.

W poprzednim wpisie informowaliśmy o ogólnych zasadach korzystania z ulg podatkowych przez cudzoziemców w Polsce. W dzisiejszym artykule podpowiadamy, jak prawidłowo skorzystać z ulgi na dziecko mieszkające lub studiujące za granicą. Zagadnienie to budzi sporo wątpliwości w praktyce, ponieważ transgraniczny „model rodziny” zwykle oznacza inne dokumenty, inny podział opieki oraz odmienne źródła dochodów dziecka,  a to właśnie te elementy są kluczowe przy ocenie prawa do odliczenia.

W praktyce kluczowe jest jednak to, że samo miejsce pobytu dziecka (poza Polską) nie przesądza ani o prawie do ulgi, ani o jego braku. Przepisy nie uzależniają odliczenia od obywatelstwa czy miejsca zamieszkania dziecka, natomiast przy ocenie uprawnienia decyduj przede wszystkim: forma opodatkowania rodzica oraz możliwość wykazania, że rodzic faktycznie wykonuje władzę rodzicielską albo sprawuje opiekę (a nie wyłącznie posiada ją formalnie). Na te elementy zwracało uwagę również Ministerstwo Finansów w wyjaśnieniach dotyczących dzieci pełnoletnich uczących się za granicą.

Ulga na dziecko a miejsce zamieszkania za granicą – zasada ogólna

Polskie przepisy nie uzależniają ulgi prorodzinnej od obywatelstwa dziecka ani od tego, czy dziecko ma polski adres zamieszkania. Podstawę stanowi art. 27f ustawy o PIT, który odsyła do kategorii dzieci wskazanych w art. 6 ust. 4 ustawy o PIT. W praktyce organ podatkowy bada przede wszystkim, czy spełnione są przesłanki po stronie dziecka (wiek, nauka, limit dochodów) oraz czy po stronie rodzica istnieje faktyczne wykonywanie władzy rodzicielskiej.

Jeżeli rozliczasz ulgę tylko na jedno dziecko, zastosowanie ulgi zależy także od tego, czy Twoje dochody nie przekroczyły w roku podatkowym określonych progów:

• 112 000 zł – gdy pozostajesz  przez cały rok podatkowy w związku małżeńskim (liczy się łączny dochód małżonków),
• 112 000 zł – gdy jesteś osobą samotnie wychowującą dziecko,
• 56 000 zł – gdy nie pozostajesz w związku małżeńskim (także przez część roku) i nie jesteś osobą samotnie wychowującą dziecko.

Ważne: powyższe limity dotyczą wyłącznie sytuacji „jednego dziecka”. Przy dwojgu i większej liczbie dzieci progi dochodowe rodziców nie mają zastosowania. Dodatkowo nawet przy jednym dziecku limitów dochodowych rodzica nie stosuje się, jeżeli dziecko posiada odpowiednie orzeczenie o niepełnosprawności albo decyzję o przyznaniu renty (zgodnie z ustawą).

Kto może skorzystać – rezydent, nierezydent, cudzoziemiec

Z ulgi mogą korzystać zarówno obywatele polscy, jak i cudzoziemcy – o ile rozliczają w Polsce dochody opodatkowane według skali podatkowej (najczęściej PIT-37 lub PIT-36) i spełniają warunki dotyczące dziecka. W praktyce ulga nie przysługuje do dochodów rozliczanych wyłącznie w reżimach nieobjętych skalą (np. podatek liniowy, ryczałt), chyba że podatnik równolegle uzyskuje dochody opodatkowane według skali. U cudzoziemców dodatkowo istotna bywa kwalifikacja rezydencji podatkowej oraz konsekwencje rozliczeń transgranicznych (np. unikanie podwójnego opodatkowania). 

Co bada urząd skarbowy, gdy dziecko mieszka poza Polską?

Przy dziecku przebywającym na stałe za granicą kluczowe jest wykazanie, że rodzic faktycznie wykonuje władzę rodzicielską lub realnie sprawuje pieczę. Sama formalna “władza” w dokumentach bywa niewystarczająca, jeżeli w praktyce wszystkie decyzje i opiekę wykonuje drugi rodzic – a to właśnie faktyczne wykonywanie władzy rodzicielskiej jest najczęściej weryfikowane w toku czynności sprawdzających lub kontroli.

W praktyce urzędy zwracają uwagę m.in. na:

• udział w podejmowaniu decyzji dotyczących edukacji, zdrowia i spraw codziennych dziecka,
• zakres i regularność kontaktu (np. ustalone kontakty, wspólne wyjazdy, bieżąca komunikacja z drugim rodzicem),
• ponoszenie kosztów utrzymania (alimenty, przelewy na potrzeby dziecka, opłacanie szkoły, zajęć dodatkowych),
• układ opieki w rodzinie (np. orzeczenie sądu, porozumienie rodziców, praktyka faktyczna).

Weryfikacja prawa do odliczenia może odbywać się w trybie czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej na podstawie Ordynacji podatkowej. Na żądanie organu podatnik powinien przedstawić zaświadczenia, oświadczenia oraz inne dowody niezbędne do ustalenia prawa do ulgi (art. 27f ust. 5 ustawy o PIT), w tym w szczególności dokumenty potwierdzające naukę dziecka oraz ponoszenie kosztów jego utrzymania.

Podział ulgi między rodzicami w układzie transgranicznym

Jeżeli oboje rodzice spełniają warunki do ulgi, mogą podzielić odliczenie w uzgodnionej proporcji (w ramach art. 27f ustawy o PIT). W przypadku braku porozumienia pojawiają się spory, zwłaszcza gdy dziecko mieszka za granicą z jednym z rodziców. W takich sytuacjach szczególnie ważne jest ustalenie, kto faktycznie wykonuje władzę rodzicielską oraz gdzie dziecko ma miejsce zamieszkania (w rozumieniu przepisów cywilnych) – przekłada się na ocenę prawa do odliczenia. Jeżeli rodzice nie dojdą do porozumienia co do podziału ulgi, zastosowanie mają zasady ustawowe. W przypadku pieczy naprzemiennej orzeczonej przez sąd (lub gdy dziecko ma to samo miejsce zamieszkania u obojga rodziców) odliczenie przysługuje co do zasady po 50% każdemu z rodziców. W pozostałych sytuacjach odliczenie w całości przysługuje rodzicowi, u którego dziecko ma miejsce zamieszkania.

Praktycznie: warto zadbać o spójne ustalenia (np. porozumienie rodzicielskie) i przygotować dowody ponoszenia kosztów. To ogranicza ryzyko zakwestionowania ulgi albo żądania korekty rozliczenia.

Dziecko pełnoletnie uczące się za granicą – o czym pamiętać

Ulga może przysługiwać również na pełnoletnie dziecko (co do zasady do ukończenia 25. roku życia), jeżeli dziecko kontynuuje naukę oraz nie przekracza limitu własnych dochodów (art. 6 ust. 4 ustawy o PIT w zw. z art. 27f ustawy o PIT). Ustawa wprost dopuszcza naukę w szkole lub na uczelni działającej w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie – o ile jest to szkoła/uczelnia funkcjonująca w ramach systemu oświaty lub szkolnictwa wyższego danego państwa (odpowiednik polskich regulacji). Praktycznie należy pamiętać o dwóch kwestiach: (1) do limitu dochodów dziecka wlicza się także dochody uzyskane za granicą (z wyłączeniami przewidzianymi w ustawie), oraz (2) warto dysponować dokumentem potwierdzającym naukę (np. zaświadczeniem z uczelni, potwierdzeniem statusu studenta, dokumentem rekrutacyjnym) – również w wersji obcojęzycznej, a w razie potrzeby z tłumaczeniem. Dodatkowo, w przypadku rozliczenia przez usługę Twój e-PIT odliczenie na dziecko studiujące za granicą może nie pojawić się automatycznie i wymagać samodzielnego uzupełnienia danych w zeznaniu.

Dokumenty i checklista

W praktyce przy dziecku mieszkającym poza Polską najczęściej potrzebne są:

• dane identyfikacyjne dziecka (PESEL, a jeśli go nie ma – imię, nazwisko i data urodzenia),
• dokumenty potwierdzające status dziecka (akt urodzenia, orzeczenie sądu lub porozumienie rodzicielskie – jeśli dotyczy),
• dowody wykonywania władzy rodzicielskiej / opieki i ponoszenia kosztów (np. przelewy, alimenty, opłaty edukacyjne),
• zaświadczenie o nauce – w przypadku dzieci pełnoletnich uczących się (także ze szkoły/uczelni zagranicznej),
• w razie rozliczeń transgranicznych – dokumenty rezydencji podatkowej i inne dokumenty wymagane przy konkretnej sytuacji.

Zwracamy uwagę, że w przypadku dzieci pełnoletnich uczących się (w tym za granicą) ulga nie zawsze zostanie automatycznie uwzględniona w usłudze Twój e-PIT. Dlatego przed zaakceptowaniem zeznania warto sprawdzić: status nauki, limit dochodów dziecka (także zagranicznych) oraz prawidłowość danych.

Jeżeli ulga przysługuje, ale podatek jest zbyt niski, aby ją w pełni odliczyć, przepisy przewidują możliwość uzyskania dodatkowego zwrotu niewykorzystanej części ulgi (w granicach ustawowych limitów – zależnych m.in. od zapłaconych składek). To rozwiązanie istotne zwłaszcza dla osób o niższych dochodach lub tych, które pracowały w Polsce tylko przez część roku.

FAQ

Czy cudzoziemiec rozliczający PIT w Polsce może skorzystać z ulgi na dziecko mieszkające za granicą?

Co do zasady tak. Obywatelstwo podatnika ani dziecka nie przesądza o prawie do ulgi, co potwierdza także praktyka organów i wyjaśnienia Ministerstwa Finansów. Kluczowe jest spełnienie przesłanek z art. 27f ustawy o PIT (w tym rozliczanie dochodów według skali podatkowej) oraz wykazanie, że po stronie rodzica występuje faktyczne wykonywanie władzy rodzicielskiej / opieki, a po stronie dziecka – spełnione są warunki ustawowe (wiek, nauka, limit dochodów).

Czy samo zamieszkanie dziecka poza Polską wyklucza ulgę?

Nie. Miejsce zamieszkania dziecka za granicą nie wyklucza automatycznie ulgi, ale w praktyce zwiększa znaczenie dowodów potwierdzających realny udział rodzica w wychowaniu i utrzymaniu dziecka. W razie wątpliwości organ może zweryfikować okoliczności w trybie Ordynacji podatkowej i żądać dokumentów, o których mowa w art. 27f ust. 5 ustawy o PIT.

Dziecko nie ma numeru PESEL – czy mogę skorzystać z ulgi?

Zwykle tak. W rozliczeniu wskazuje się wtedy dane dziecka (imię, nazwisko i datę urodzenia). W razie wątpliwości organ może poprosić o dokumenty potwierdzające dane dziecka oraz prawo do ulgi (np. akt urodzenia, dokumenty opieki, a przy dziecku pełnoletnim – również zaświadczenie o nauce).

Co jeśli drugi rodzic również odliczył ulgę za ten sam rok?

W takim przypadku urząd może wezwać do złożenia wyjaśnień i ewentualnej korekty rozliczenia. Warto z góry ustalić sposób podziału ulgi oraz zgromadzić spójne dokumenty potwierdzające, w jakim zakresie każdy z rodziców spełnia przesłanki do odliczenia (w tym faktyczne wykonywanie władzy rodzicielskiej).

 

 

Przygotował:

Piotr Dzieniszewski
asystent prawny