Dodatkowy urlop dla osób z niepełnosprawnością – planowane zmiany przepisów

Do Sejmu trafił  dezyderat nr 188 w sprawie zmiany art. 19 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Sprawa dotyczy dodatkowego urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikom ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Obecnie prawo do pierwszego dodatkowego urlopu powstaje dopiero po przepracowaniu roku od dnia zaliczenia do jednego z tych stopni niepełnosprawności.

Dezyderat Komisji do Spraw Petycji został skierowany do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i dotyczy petycji w sprawie rezygnacji z rocznego okresu oczekiwania na dodatkowy urlop. Postulat zakłada, aby pracownik mógł korzystać z tego uprawnienia wcześniej, bez konieczności odczekania pełnego roku po uzyskaniu orzeczenia.

Dodatkowy urlop dla pracownika z niepełnosprawnością – jak jest obecnie?

Zgodnie z obowiązującym art. 19 ustawy o rehabilitacji, osobie ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Uprawnienie to nie obejmuje jednak każdego pracownika od razu po przedstawieniu orzeczenia. Pierwszy dodatkowy urlop przysługuje dopiero po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności.

W praktyce oznacza to, że pracownik, który uzyskał orzeczenie o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, nie nabywa automatycznie prawa do 10 dodatkowych dni urlopu. Musi najpierw upłynąć wymagany okres zatrudnienia liczony od dnia zaliczenia do danego stopnia niepełnosprawności. Dopiero po jego upływie pracownik może skorzystać z dodatkowego urlopu.

Obowiązujące aktualnie rozwiązanie bywa oceniane jako zbyt restrykcyjne, zwłaszcza że celem dodatkowego urlopu jest umożliwienie regeneracji osobom, których stan zdrowia uzasadnia szczególną ochronę. Z perspektywy pracowników problemem jest przede wszystkim to, że potrzeba dodatkowego wypoczynku powstaje od momentu uzyskania orzeczenia, a nie dopiero po roku.

Planowane elastyczne rozwiązania

Dezyderat nr 188 dotyczy postulatu zmiany art. 19 ustawy w taki sposób, aby zrezygnować z rocznego okresu oczekiwania na nabycie prawa do pierwszego dodatkowego urlopu wypoczynkowego. Komisja do Spraw Petycji zwróciła się w tej sprawie do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych analizowało możliwe warianty zmiany przepisów.

W odpowiedzi na dezyderat wskazywano także na możliwość rozwiązania kompromisowego. Jednym z rozważanych wariantów jest stopniowe nabywanie prawa do dodatkowego urlopu tzn. analogicznie do zasad przewidzianych w Kodeksie pracy przy pierwszym urlopie wypoczynkowym. Oznaczałoby to, że pracownik nabyłby prawo do części dodatkowego urlopu po każdym miesiącu pracy, zamiast czekać na pełne uprawnienie przez cały rok.

Taki model mógłby lepiej równoważyć interesy obu stron stosunku pracy. Z jednej strony zapewniałby szybszy dostęp do dodatkowego odpoczynku osobom z niepełnosprawnościami, z drugiej ograniczałby ryzyko nagłego powstania pełnego, 10-dniowego uprawnienia po stronie pracodawcy.

Co zmiana oznaczałaby dla pracowników i pracodawców?

Dla pracowników zmiana art. 19 mogłaby oznaczać realne przyspieszenie dostępu do dodatkowego urlopu. Byłoby to szczególnie istotne dla osób, które dopiero uzyskały orzeczenie o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności i już w tym okresie potrzebują dodatkowego czasu na regenerację, leczenie lub organizację spraw zdrowotnych.

Dla pracodawców ewentualna nowelizacja oznaczałaby konieczność dostosowania praktyki kadrowej, w szczególności zasad naliczania urlopu, ewidencji nieobecności oraz planowania czasu pracy. Istotne byłoby również jednoznaczne określenie, od jakiego momentu pracodawca powinien naliczać dodatkowy urlop, zwłaszcza w sytuacji, gdy pracownik przedkłada orzeczenie z opóźnieniem.

W stanowiskach zgłaszanych w toku dyskusji podkreślano, że przepisy powinny zapewniać przewidywalność zarówno po stronie pracownika, jak i pracodawcy. Jedną z propozycji było wskazanie, że prawo do urlopu powinno powstawać od dnia przedłożenia pracodawcy ważnego orzeczenia, bez naliczania uprawnień za okres wcześniejszy.

Dodatkowy urlop dla osób z niepełnosprawnością – czy zmiana jest już przesądzona?

Na obecnym etapie nie można mówić o uchwaleniu zmiany przepisów. Dezyderat nie jest projektem ustawy, lecz formą wystąpienia komisji sejmowej do właściwego organu administracji. Oznacza to, że sprawa znajduje się na etapie analizy i ewentualnego wypracowania kierunku legislacyjnego.

Nie zmienia to jednak faktu, że temat ma istotne znaczenie praktyczne. Dodatkowy urlop osób z niepełnosprawnościami jest jednym z ważniejszych uprawnień pracowniczych wynikających z ustawy o rehabilitacji. Ewentualna zmiana art. 19 mogłaby wpłynąć zarówno na sytuację pracowników, jak i na obowiązki organizacyjne pracodawców zatrudniających osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności.

Na dalszym etapie kluczowe będzie to, czy ustawodawca zdecyduje się na pełne zniesienie rocznego okresu oczekiwania, czy raczej wybierze model stopniowego nabywania prawa do dodatkowego urlopu. Z perspektywy praktyki kadrowej najważniejsze będzie jasne określenie momentu powstania uprawnienia oraz zasad jego proporcjonalnego naliczania.

 

Przygotowała:

Paulina Wojtczuk
Operations & HR Manager