Dłuższy pobyt, trudniejszy egzamin, wyższe wymagania. Rząd zmienia podejście do obywatelstwa

Dłuższy pobyt w Polsce, wyższy poziom znajomości języka polskiego, test obywatelski orazweryfikacja rezydencji podatkowej. To tylko część zmian zapowiadanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Projekt UD491 może istotnie zmienić zasady uzyskiwania polskiego obywatelstwa. 

O wcześniejszych zapowiedziach zmian w procedurze nabywania polskiego obywatelstwa pisaliśmy również w artykule „Jak rząd chce zmienić proces nabycia obywatelstwa?”.

Dłuższa droga do polskiego paszportu

Jednym z najważniejszych założeń projektu jest wydłużenie minimalnego okresu legalnego zamieszkiwania w Polsce, wymaganego do uznania cudzoziemca za obywatela polskiego. MSWiA zapowiada wydłużenie wymaganego okresu, jednak na obecnym etapie nie wskazano jeszcze, jak dokładnie nowe terminy miałyby zostać określone dla poszczególnych kategorii cudzoziemców.

Kolejna zmiana dotyczy wymagań związanych z integracją cudzoziemców. Obecnie w procedurze uznania za obywatela polskiego zasadniczo wymagana jest urzędowo potwierdzona znajomość języka polskiego na poziomie co najmniej B1, z ustawowymi wyjątkami. Projekt przewiduje podwyższenie tego wymagania do poziomu B2.

Co więcej, rząd zamierza wprowadzić obowiązkowy egzamin z wiedzy o Polsce, określany jako test obywatelski. Ma on służyć weryfikacji wiedzy cudzoziemca o państwie, którego obywatelem zamierza zostać. Nowym elementem procedury ma być również obowiązek złożenia deklaracji wierności wobec Rzeczypospolitej Polskiej.

Szczególnie interesującym rozwiązaniem jest planowane wprowadzenie wymogu posiadania przez cudzoziemca centrum życiowego na terytorium Polski, powiązanego z rezydencją podatkową. Samo pojęcie centrum interesów życiowych jest już znane polskiemu prawu podatkowemu. Nie oznacza to jednak, że jego wykorzystanie w postępowaniu o uznanie za obywatela polskiego będzie automatycznie przebiegało według identycznych zasad. Kluczowe pozostaje bowiem pytanie, czy ustawodawca zamierza odwołać się bezpośrednio do przepisów podatkowych, czy stworzyć odrębne kryteria oceny na potrzeby postępowania obywatelskiego.

Rząd zamierza również wprowadzić minimalny próg dochodowy, który ma potwierdzać samowystarczalność ekonomiczną cudzoziemca. Nie określono jeszcze wysokości minimalnego dochodu ani zasad jego obliczania. Nie wiadomo również, czy przy ocenie sytuacji finansowej uwzględniane będą dochody członków rodziny, świadczenia o charakterze długoterminowym lub inne legalne źródła utrzymania.

Mandaty, grzywny i nieprawdziwe informacje. Kiedy urząd odmówi obywatelstwa?

Zgodnie z zapowiedziami MSWiA znaczenie mają mieć między innymi prawomocne skazania, określone mandaty i grzywny, a także posługiwanie się nieprawdziwymi informacjami lub fałszywymi dokumentami. 

W obowiązującym stanie prawnym organ odmawia uznania za obywatela polskiego między innymi wtedy, gdy nabycie obywatelstwa stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Nowelizacja ma doprecyzować sytuacje, które będą skutkowały negatywną decyzją. Szczególnej uwagi wymaga zapowiedź uwzględniania mandatów i grzywien. Nie wiadomo jeszcze, jakie rodzaje naruszeń zostaną objęte nowymi regulacjami, jaki okres będzie podlegał ocenie oraz czy ustawodawca przewidzi zróżnicowanie konsekwencji w zależności od charakteru i wagi naruszenia.

Z punktu widzenia zasady proporcjonalności istotne będzie odróżnienie poważnych naruszeń prawa od incydentalnych wykroczeń, które niekoniecznie świadczą o zagrożeniu dla bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego.

Czy będzie można uchylić decyzję o obywatelstwie nawet po wielu latach?

Według zapowiedzi nowe rozwiązanie miałoby umożliwiać uchylenie decyzji w każdym czasie, przede wszystkim w przypadkach uzyskania jej na podstawie fałszywych dokumentów, nieprawdziwych oświadczeń lub zatajenia istotnych informacji.

Co ważne, weryfikacja miałaby obejmować również nieprawidłowości występujące we wcześniejszych postępowaniach, na przykład dotyczących legalizacji pobytu czy przyznania Karty Polaka.

Przywrócenie obywatelstwa polskiego tylko do końca 2030 roku?

Zmiany mają objąć również procedurę przywrócenia obywatelstwa polskiego. Jest to odrębny tryb, skierowany zasadniczo do osób, które posiadały w przeszłości polskie obywatelstwo i utraciły je przed 1 stycznia 1999 r., przy spełnieniu przesłanek ustawowych.

MSWiA planuje ograniczyć możliwość korzystania z tej procedury poprzez wyznaczenie końcowego terminu składania wniosków na 31 grudnia 2030 r. Dodatkowo przewidziano obowiązek złożenia deklaracji wierności wobec Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozszerzenie podstaw odmowy i uchylania decyzji.

W praktyce oznacza to, że osoby rozważające wystąpienie o przywrócenie obywatelstwa powinny szczególnie uważnie śledzić dalszy przebieg prac legislacyjnych.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Zgodnie z informacjami zamieszczonymi w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów przyjęcie projektu przez rząd zaplanowano na IV kwartał 2026 r.

Na moment przygotowania wpisu dostępne są założenia legislacyjne, natomiast projekt przepisów nie został jeszcze opublikowany w Rządowym Centrum Legislacji. Dopiero jego udostępnienie pozwoli przeanalizować szczegółowe rozwiązania, a następnie ocenić ich skutki prawne. Co więcej, projekt będzie musiał przejść kolejne etapy procesu legislacyjnego, a jego ostateczna treść może różnić się od obecnych zapowiedzi.

Jedno jest jednak pewne: rząd zmierza w kierunku bardziej wymagającego modelu uzyskiwania polskiego obywatelstwa, w którym długość pobytu ma być tylko jednym z elementów oceny cudzoziemca.

 

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska
Prawnik