Wynagrodzenie wypłacane „pod stołem” w świetle przepisów prawa pracy – nowy kierunek orzeczniczy sądów

W praktyce zatrudnienia nadal spotykanym, choć nielegalnym, zjawiskiem jest wypłacanie pracownikom części wynagrodzenia „pod stołem”, tj. poza umową o pracę i ewidencją płac. Dotychczas ten proceder był tolerowany przez obie strony: pracodawca oszczędzał na daninach publicznych, a pracownik, mimo ryzyka podatkowego i emerytalnego często godził się na „lepszą” wypłatę „na rękę”. Sytuacja ta może się jednak poważnie zmienić po przełomowym wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 4 listopada 2025 r., który przyznał pracownikowi prawo do zaległego wynagrodzenia wypłacanego „poza umową”.

„Na czarno”, a jednak pod ochroną – istota orzeczenia

W opisanej sprawie pracownik przez wiele lat otrzymywał część pensji przekazywaną przez pracodawcę „pod stołem”, nie była ona wskazana w umowie o pracę ani ewidencjonowana w firmowym systemie płac. Część wynagrodzenia wpływała na jego konto bankowe, ale z prywatnego rachunku pracodawcy, co potęgowało wątpliwości co do prawnej natury tych świadczeń. Kiedy pracodawca nagle zaprzestał wypłacania tej „nieoficjalnej” części wynagrodzenia, pracownik skierował sprawę do sądu.

Sąd Okręgowy w Gdańsku uznał, że nawet jeśli część wynagrodzenia była nielegalnie wypłacana poza oficjalną umową, to stanowiła przychód z pracy wykonywanej na rzecz pracodawcy i podlega ochronie prawa pracy. W efekcie sąd zasądził na rzecz pracownika blisko 70 tys. zł wraz z odsetkami jako zaległe wynagrodzenie, uznając, że wypłaty te nie były jedynie „zaliczkami” czy nieformalnymi świadczeniami, ale faktycznym wynagrodzeniem za pracę.

Konsekwencje prawne i podatkowe „pensji pod stołem”

Z prawnego punktu widzenia wynagrodzenie za pracę powinno być wypłacane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności:

• Kodeks pracy nakłada obowiązek uzgodnienia wynagrodzenia w umowie o pracę i jego ewidencjonowania w dokumentach płacowych oraz odprowadzania wszystkich danin publicznych

• Pracownikowi przysługuje ochrona prawna wynagrodzenia za pracę, co oznacza, że nawet jeśli część płatności nie była ewidencjonowana,sąd może uznać ją za wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy, jeśli zostanie wykazane, że wynikała z faktycznego charakteru zatrudnienia

W zakresie podatkowym, zgodnie z obowiązującymi przepisami, pracodawca ponosi odpowiedzialność za całość zobowiązań publicznoprawnych związanych z wynagrodzeniem, w tym pobranie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych i odprowadzenie składek na ubezpieczenia społeczne. Jeśli wynagrodzenie jest wypłacane „na czarno”, pracodawca unika tych obowiązków i narusza przepisy.

Co ważne, samo wypłacanie „pod stołem” nie zwalnia pracownika z obowiązku wykazania całego osiągniętego dochodu w rocznym zeznaniu podatkowym, nawet jeśli pracodawca nie pobrał od tej części wynagrodzenia podatku ani nie odprowadził składek.

Konsekwencje dla praktyki zatrudnienia

Z perspektywy prawa pracy oraz ryzyk kadrowo-płacowych, omawiane orzeczenie prowadzi do kilku istotnych wniosków praktycznych:

• Pracodawca powinien zapewnić pełną transparentność wynagrodzeń, zgodnie z umową o pracę i obowiązującymi przepisami, unikając praktyk, które mogą być kwalifikowane jako unikanie danin publicznych lub ukrywanie przychodów.

• Ewidencjonowanie wszystkich składników płacowych jest konieczne nie tylko ze względu na przepisy podatkowe i ubezpieczeniowe, ale także w celu uniknięcia sporów sądowych o wypłatę wynagrodzenia „na podstawie faktów”.

• Pracownik, który otrzymuje część wynagrodzenia nieformalnie, nie traci z automatu ochrony prawnej, nawet jeśli forma wypłaty jest niezgodna z prawem, może domagać się zapłaty należnych świadczeń
  

Ostatni wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku stanowi ważny sygnał dla rynku pracy, podkreśla, że nawet wynagrodzenie wypłacane „pod stołem” może zostać uznane za chroniony składnik wynagrodzenia i zasądzony na rzecz pracownika. To przypomnienie, że zasady prawidłowego zatrudnienia i wypłaty wynagrodzeń mają konkretne konsekwencje nie tylko podatkowe czy ubezpieczeniowe, ale również chronią interesy pracowników na podstawie norm kodeksu pracy. Dla pracodawców oznacza to konieczność rzetelnego prowadzenia polityki płacowej, a dla pracowników – pewność,że prawo pracy stoi po stronie ochrony ich wynagrodzenia, nawet w nieformalnych sytuacjach.

Przygotowała:

Paulina Wojtczuk
Operations & HR Manager