Polska w nowym systemie Eurodac – co się zmienia i dlaczego to ważne

Eurodac to system, który wielu z nas może kojarzyć tylko z azylem lub uchodźcami. W praktyce jest to jednak narzędzie Unii Europejskiej do zarządzania migracją, w którym przechowywane są dane biometryczne osób ubiegających się o ochronę międzynarodową lub zatrzymanych za nielegalne przekroczenie granicy. System opiera się na danych biometrycznych, w szczególności odciskach palców, które pozwalają ustalić państwo odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o ochronę międzynarodową oraz sprawdzić wcześniejszą obecność danej osoby w innym kraju UE.

Nowe przepisy unijne wprowadzają istotne zmiany w funkcjonowaniu systemu Eurodac, do których Polska musi się dostosować. System ten nie pełni już wyłącznie funkcji związanej z ustalaniem państwa odpowiedzialnego w procedurze azylowej, lecz staje się również narzędziem wspierającym bezpieczeństwo publiczne oraz współpracę między państwami członkowskimi UE.

Co to oznacza dla Polski?

Dotychczas przepisy regulujące udział Polski w Eurodac były rozproszone w różnych ustawach i trudno było je jednoznacznie stosować. Nowy projekt ustawy ma to uporządkować i zebrać w jednym akcie prawnym, dostosowanym do nowych zasad UE. Dzięki temu wiadomo będzie dokładnie, kto i w jakim zakresie przetwarza dane biometryczne, jak je przesyła do systemu i w jaki sposób chroni prywatność osób, których dane są przetwarzane.

Jak nowe zasady wpłyną na praktykę?

• Pobieranie danych biometrycznych
  Polska będzie dokładnie określać, kto odpowiada za pobranie odcisków palców – w praktyce będzie to Straż Graniczna. Osoby, które będą podlegały procedurze, będą musiały umożliwić pobranie danych, a w razie utrudniania – przewidziano sankcje administracyjne.

• Współpraca między instytucjami
  Projekt ustawy precyzuje role różnych polskich organów – Straż Graniczna, Policja i inne uprawnione organy administracyjne będą miały jasno określone zadania. Dzięki temu całość działań będzie spójna i łatwiejsza do kontrolowania.

• Bezpieczeństwo i ochrona danych
  Eurodac będzie mógł być używany nie tylko do spraw azylowych, ale także w wyjątkowych sytuacjach przez służby do celów bezpieczeństwa publicznego, np. przy poważnych przestępstwach. Dodatkowo wszelkie działania muszą jednak przestrzegać zasad ochrony danych osobowych.

• Sprawniejsza integracja z UE
  Dzięki nowym regulacjom Polska będzie mogła skuteczniej współpracować z innymi państwami UE, wymieniając informacje o cudzoziemcach i migracji w sposób bezpieczny i uporządkowany. To oznacza szybsze reagowanie na napływ osób ubiegających się o azyl, a także lepsze planowanie działań w zakresie bezpieczeństwa.

Nowe zasady udziału Polski w Eurodac to nie tylko obowiązek prawny – to też praktyczne usprawnienie działania systemu migracyjnego w naszym kraju. Projekt ustawy wprowadza jasne reguły pobierania, przesyłania i udostępniania danych biometrycznych, określa odpowiedzialność polskich instytucji oraz zapewnia bezpieczeństwo i ochronę prywatności. W praktyce oznacza to, że Polska będzie mogła szybciej i sprawniej reagować w kwestiach azylu i migracji, a jednocześnie lepiej współpracować z innymi państwami UE. 

Obecnie projekt znajduje się na etapie prac rządowych – został ujęty w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów i jest opracowywany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, a jego przyjęcie zaplanowano na II kwartał 2026 r.

Przygotowała:

Maria Stempel
Prawnik imigracyjny