Sejm odrzucił projekt w sprawie obywatelstwa. Co dalej z 10-letnim okresem oczekiwania?

9 stycznia 2026 r. Sejm odrzucił w pierwszym czytaniu projekt ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie polskim. Projekt, który wzbudzał duże emocje społeczne i polityczne, przewidywał m.in. wydłużenie okresu pobytu uprawniającego do uznania za obywatela polskiego z 3 do 10 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu, zaostrzenie wymogów językowych do poziomu C1 oraz wprowadzenie nowego instrumentu w postaci Państwowego Egzaminu Obywatelskiego.

W głosowaniu nad wnioskiem o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu 240 posłów opowiedziało się „za”, 200 było „przeciw”, nikt nie wstrzymał się od głosu. Oznacza to jedno: na obecnym etapie legislacyjnym projekt trafił do kosza, a rewolucja w zasadach nabywania obywatelstwa (przynajmniej na razie) nie nastąpi.

Projekt, który miał zmienić sposób uznania obywatelstwa

Projekt nowelizacji ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 roku nie był jedynie kosmetyczną korektą przepisów. W uzasadnieniu jego autorzy wprost wskazywali, że celem jest „stworzenie warunków sprzyjających pełniejszej integracji cudzoziemców przed przyznaniem im obywatelstwa polskiego”. Obywatelstwo miało być nie tylko formalnym statusem prawnym, lecz potwierdzeniem realnej, głębokiej więzi z państwem, jego społeczeństwem, historią i wartościami. W tym sensie projekt wpisywał się w szerszą europejską debatę na temat tego, czy obywatelstwo powinno być przede wszystkim narzędziem integracji, czy raczej jej ukoronowaniem. Autorzy projektu opowiedzieli się zdecydowanie za tą drugą koncepcją.

Najważniejsze proponowane zmiany zakładały:

• Wydłużenie minimalnego okresu nieprzerwanego pobytu w Polsce z 3 do 10 lat dla cudzoziemców ubiegających się o uznanie za obywatela polskiego na podstawie posiadania:
  • zezwolenia na pobyt stały,
  • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE,
  • prawa stałego pobytu.

W uzasadnieniu wskazywano, że trzyletni okres jest zbyt krótki, by mówić o trwałej integracji ze społeczeństwem. Obywatelstwo ma bowiem nie tylko dawać prawa, lecz również nakładać obowiązki, w tym odpowiedzialność za dobro wspólne.

• Wydłużenie terminów także dla innych kategorii – projekt nie ograniczał się do jednej ścieżki nabycia obywatelstwa. Wydłużone miały zostać również inne okresy pobytu (przy czym we wszystkich przypadkach chodziło o pobyt na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu, a nie jakikolwiek legalny pobyt w Polsce).
• Projekt zakładał uznanie za obywatela polskiego cudzoziemca przebywającego legalnie i nieprzerwanie w Polsce co najmniej od 15 lat, który posiada pobyt stały, status rezydenta długoterminowego UE lub prawo stałego pobytu, a jednocześnie spełniałby zaostrzone kryteria, w tym: brak korzystania z pomocy społecznej przez ostatnie 5 lat, wymóg niekaralności oraz pozytywną opinię właściwego komendanta policji z miejsca zamieszkania z ostatnich 10 lat.
• Państwowy Egzamin Obywatelski, obejmujący ustrój Rzeczypospolitej Polskiej, system polityczny, prawa obywatelskie, historię i kulturę, weryfikację integracji ze społeczeństwem. W zamyśle autorów projekt ten miał zastąpić dotychczasowe, często “luźne rozmowy” z urzędnikiem, które nie zawsze rzetelnie sprawdzały rzeczywistą wiedzę i przygotowanie kandydata do roli obywatela.

Co oznacza odrzucenie projektu?

Odrzucenie projektu oznacza, że pozostają w mocy obecne przepisy ustawy o obywatelstwie polskim. Dla cudzoziemców oznacza to utrzymanie przewidywalności systemu.

Odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu nie zamyka definitywnie debaty o reformie zasad nabywania obywatelstwa. Wręcz przeciwnie, rosnąca skala migracji, zwłaszcza z Ukrainy i państw trzecich, będzie nadal stawiać przed ustawodawcą pytania o:

• model integracji,
• równowagę między dostępnością obywatelstwa a jego „wagą” symboliczną i prawną,
• rolę państwa w kształtowaniu wspólnoty obywatelskiej.

Można się spodziewać, że w przyszłości pojawią się kolejne projekty – być może mniej radykalne, ale zmierzające w podobnym kierunku.

Jeżeli planujesz złożenie wniosku o obywatelstwo polskie i chcesz mieć pewność, że działasz zgodnie z aktualnymi przepisami – zapraszamy do kontaktu z Kancelarią. Nasi prawnicy pomogą przejść przez procedurę krok po kroku.

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska

Asystentka Prawna