Odmowa przyjęcia pogorszonych warunków pracy a prawo do odprawy

Obniżenie wynagrodzenia, zmiana stanowiska czy przeniesienie do innego działu często budzą naturalny sprzeciw. Pojawia się wówczas kluczowe pytanie: czy pracownik, który odmawia przyjęcia pogorszonych warunków pracy i w efekcie traci zatrudnienie, ma prawo do odprawy pieniężnej?

Na to pytanie w odpowiedział Sąd Najwyższy w wyroku z 14 stycznia 2025 r., sygn. I PSKP 23/24. Orzeczenie to porządkuje dotychczasowe wątpliwości i wyznacza jasne kryteria oceny, kiedy odprawa przysługuje, a kiedy odmowa pracownika staje się współprzyczyną rozwiązania stosunku pracy.

Stan faktyczny

Sprawa dotyczyła pracownicy zatrudnionej od 1996 r. w spółce jawnej, ostatnio na stanowisku w dziale sprzedaży. W lutym 2022 r. pracodawca wręczył jej wypowiedzenie zmieniające, proponując nowe warunki: stanowisko pracownika produkcyjnego, miejsce pracy w innej lokalizacji oraz wynagrodzenie niższe niż dotychczasowe o 490 zł brutto.

Pracownica odmówiła przyjęcia nowych warunków, uznając je za rażąco gorsze i stanowiące degradację stanowiskową. Po upływie okresu wypowiedzenia umowa o pracę uległa rozwiązaniu. Następnie wystąpiła z roszczeniem o odprawę pieniężną, argumentując, że utraciła pracę z przyczyn niedotyczących jej osoby.

Dwie instancje – dwa różne spojrzenia

Sąd Rejonowy przyznał rację pracownicy. Uznał, że zaproponowane warunki były na tyle niekorzystne, iż nie można było oczekiwać, by po ponad 25 latach pracy zgodziła się na wynagrodzenie minimalne i zmianę charakteru pracy. W konsekwencji stwierdził, że wyłączną przyczyną rozwiązania umowy były okoliczności leżące po stronie pracodawcy, a więc odprawa się należy.

Innego zdania był Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Najwyższy. Wskazano, że wypowiedzenie zmieniające ma co do zasady na celu kontynuację zatrudnienia, a nie jego zakończenie. Dopiero odmowa pracownika powoduje rozwiązanie umowy. Jeżeli zaproponowane warunki są obiektywnie do przyjęcia, to taka odmowa może zostać uznana za współprzyczynę utraty pracy.

Kluczowa teza Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy wyraźnie podkreślił, że: “Odprawa pieniężna przysługuje pracownikom, którzy tracą pracę z przyczyn, które ich nie dotyczą, a nie pracownikom, którym pracodawca zmienia warunki pracy lub płacy i w dobrej wierze proponuje dalsze zatrudnienie”.

Innymi słowy, nie każda odmowa przyjęcia nowych warunków pracy automatycznie otwiera drogę do odprawy. Decydujące znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy zaproponowane warunki były:

• obiektywnie do przyjęcia,
• adekwatne do kwalifikacji pracownika,
• uzasadnione sytuacją pracodawcy,
• oraz czy nie nosiły znamion szykany lub pozornej propozycji zmierzającej w istocie do zwolnienia.

Jeżeli w danych okolicznościach „rozsądny pracownik” powinien był przyjąć nowe warunki, to odmowa staje się współprzyczyną rozwiązania stosunku pracy. W takim przypadku odprawa (co do zasady) nie przysługuje.

Wyrok przypomina o fundamentalnej różnicy pomiędzy wypowiedzeniem definitywnym, którego celem jest zakończenie stosunku pracy, a wypowiedzeniem zmieniającym, które ma charakter „warunkowy” i zmierza do jego utrzymania na nowych zasadach.

To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie przy stosowaniu ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tzw. ustawy o zwolnieniach grupowych). Odprawa przysługuje tylko wtedy, gdy przyczyny rozwiązania umowy leżą wyłącznie poza pracownikiem. Jeżeli pracownik, odrzucając realną i racjonalną ofertę dalszego zatrudnienia, sam przyczynia się do rozwiązania umowy, to warunek ten nie jest spełniony.

Podsumowanie

Wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2025 r. pokazuje, jak cienka bywa granica między skutecznym wypowiedzeniem zmieniającym a sporem o odprawę, który może zakończyć się wieloletnim postępowaniem sądowym. W praktyce kluczowe znaczenie ma nie tylko sama decyzja o zmianie warunków zatrudnienia, ale również sposób jej przygotowania, uzasadnienia i zakomunikowania pracownikowi.

Nasza Kancelaria wspiera pracodawców na każdym etapie tego procesu, minimalizując ryzyko prawne i finansowe. 

 

Przygotowała:

Martyna Dobrowolska
Asystentka Prawna