Nowe przepisy o pracy cudzoziemców: wyjątki dla obywateli Turcji

W dniu 11 marca 2026 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie przypadków, w których możliwe jest wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemcowi pomimo tego, że zawód wskazany we wniosku znajduje się na liście zawodów, dla których w danym powiecie nie wydaje się zezwoleń na pracę (Dz.U. 2026 poz. 209). Akt ten został wydany na podstawie przepisów ustawy regulującej zasady powierzania pracy cudzoziemcom w Polsce i stanowi element systemu prawnego określającego warunki dopuszczalności zatrudniania cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podstawą wydania rozporządzenia jest art. 31 ust. 10 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem minister właściwy do spraw pracy zobowiązany jest do określenia w drodze rozporządzenia przypadków, w których możliwe będzie wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemcowi, nawet jeżeli zawód wskazany we wniosku znajduje się na liście zawodów, dla których w danym powiecie nie wydaje się zezwoleń na pracę. Przy wydawaniu takiego rozporządzenia ustawodawca zobowiązał ministra do uwzględnienia zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych wiążących Rzeczpospolitą Polską.

Jedną z takich umów jest decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia Republiki Tureckiej i Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju Stowarzyszenia. Decyzja ta została przyjęta na podstawie Układu ustanawiającego stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanego w Ankarze w dniu 12 września 1963 r. Regulacje te mają istotne znaczenie dla statusu obywateli Turcji w państwach członkowskich Unii Europejskiej, ponieważ określają szczególne zasady ich dostępu do rynku pracy.

Zgodnie z tymi regulacjami obywatele Turcji korzystają ze szczególnego statusu w zakresie wykonywania pracy w państwach członkowskich. Państwa te nie mogą wprowadzać nowych ani bardziej restrykcyjnych ograniczeń dotyczących dostępu do rynku pracy, jeżeli prowadziłoby to do pogorszenia sytuacji obywateli tureckich w stosunku do zasad obowiązujących w chwili wejścia w życie decyzji nr 1/80 w odniesieniu do danego państwa członkowskiego. W praktyce oznacza to konieczność dostosowania przepisów krajowych do zobowiązań wynikających z tej decyzji.

Obywatele Turcji mają zatem szczególne uprawnienie do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady te zostały określone w decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia Republiki Tureckiej i EWG z dnia 19 września 1980 r., która wprowadza system stopniowego rozszerzania dostępu do rynku pracy wraz z długością legalnego zatrudnienia w danym państwie członkowskim.

Na podstawie tych regulacji obywatel Turcji:

• po 1 roku legalnego zatrudnienia ma prawo do odnowienia zezwolenia na pracę u tego samego pracodawcy, o ile jego stanowisko zostaje zachowane,
• po 3 latach legalnego zatrudnienia – ma prawo do podjęcia pracy w tym samym zawodzie u dowolnego pracodawcy (z zastrzeżeniem pierwszeństwa obywateli polskich),
• po 4 latach legalnego zatrudnienia uzyskuje swobodny dostęp do rynku pracy i może wykonywać pracę bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.

Szczególne regulacje dotyczą również członków rodzin obywateli Turcji. System przewidziany w decyzji nr 1/80 obejmuje bowiem nie tylko samych pracowników, ale również ich najbliższych członków rodziny, którzy przebywają z nimi w państwie przyjmującym.

W szczególności:

• członek rodziny obywatela Turcji, któremu wydano zezwolenie na dołączenie do niego w ramach procedury łączenia rodzin, może podjąć pracę po 5 latach legalnego pobytu w Polsce,
• dzieci obywatela Turcji, które ukończyły w Polsce szkolenie zawodowe, mogą uzyskać dostęp do rynku pracy po 3 latach legalnego zatrudnienia jednego z rodziców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozporządzenie, które weszło w życie 10 marca 2026 r., należy zatem postrzegać jako element dostosowania polskich przepisów dotyczących zatrudniania cudzoziemców do zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego. Regulacja ta uwzględnia szczególny status obywateli Turcji wynikający z umów zawartych pomiędzy Unią Europejską a Republiką Turcji oraz zapewnia spójność krajowych przepisów z regulacjami obowiązującymi na poziomie europejskim.

W konsekwencji obywatele Turcji pozostają jedną z grup cudzoziemców, których dostęp do rynku pracy w Polsce jest regulowany nie tylko przez przepisy prawa krajowego, lecz również przez postanowienia prawa międzynarodowego i prawa Unii Europejskiej.

Przygotowała:

Maria Stempel
Prawnik imigracyjny